Ấn tượng với thịt gác bếp vùng cao
Cập nhật: 14:44 | 27/11/2020

 

 

 

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Từ một món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc ít người, thịt gác bếp đã trở thành một món “ăn chơi” độc đáo của những người sành ăn.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Lạp xưởng, thịt lợn sấy, thịt lợn gác bếp được xem là một trong những món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số nhiều địa phương trên cả nước.

Những ai có dịp lên thăm nhà của đồng bào các dân tộc miền núi nhất là vào dịp cận Tết dễ dàng bắt gặp hình ảnh trên bếp than hồng đỏ lửa là những khoanh lạp xưởng hay thịt sấy treo lúc lỉu.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Rượu cần, thịt lợn gác bếp là những món ăn truyền thống không thể thiếu trong các dịp lễ Tết của buôn làng người dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên.

Từ xa xưa, thực phẩm được phơi nắng và treo lên gác bếp là cách thức độc đáo của đồng bào vùng cao giúp dự trữ đồ ăn lâu dài khi chưa có các phương thức bảo quản tiên tiến. Ấy vậy mà cách thức này đã vô tình khiến các món ăn vùng cao trở thành đặc sản khó quên với mỹ vị đậm đà, dư vị riêng biệt.

Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, đặc biệt ở hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum, mỗi khi buôn làng có lễ hội, đặc biệt là vào dịp Tết, ngoài rượu cần, món ăn không thể thiếu là thịt khô. Nhưng giờ đây, món thịt khô được chế biến từ thịt thú rừng đã được thay thế bằng thịt bò, heo, gà, chuột hoặc dúi...

Thông thường, mỗi gia đình sẽ làm thịt một con lợn được nuôi từ đầu năm. Công đoạn làm thịt lợn được giao cho những người đàn ông trong gia đình. Thịt lợn được cắt ra thành từng miếng, sau đó tẩm ướp gia vị.

Để chế biến món thịt khô, người chế biến sẽ lấy phần nạc thăn, đùi, vai của con lợn, bò... cắt thành từng thớ, ướp các gia vị truyền thống khoảng 30 phút rồi xiên vào que treo lên bếp lửa. Công đoạn này phải được làm nhanh để giảm thời gian thịt tiếp xúc với môi trường, giữ cho thịt tươi.

Gia vị để tẩm ướp món thịt lợn gác bếp gồm gừng rừng, riềng rừng, ớt khô, tiêu, bột ngọt và muối. Thịt phải được ướp ngay sau khi cắt miếng để giữ độ tươi.

Sau khi ướp gia vị 3-4 tiếng, thịt được xiên vào những que nứa vót nhọn rồi gác trên bếp than, treo cách bếp lửa gần 50cm theo phân tầng, xiên nào khô trước sẽ được đảo lên trên để các xiên khác cũng chín đều. Các xiên thịt cứ được trở đều trên bếp như thế khoảng 4 ngày là có thể sử dụng được. Khi ăn, đồng bào sẽ đem thịt nướng chín lại trên bếp than hồng để thịt dậy mùi thơm.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Thịt khô là món ăn dân dã, dễ làm song đồng bào ở Tây Nguyên cũng có những bí quyết riêng để thịt vừa bảo quản được lâu mà vẫn giữ được vị đặc trưng. Thịt khô Tây Nguyên luôn có vị khói đốt từ thân cây cà phê hòa quyện làm điểm nhấn, tạo nên vị đặc trưng không nơi nào có được.

Thịt lợn gác bếp được đồng bào dân tộc thiểu số đem nướng trên bếp than hồng, đến khi dậy mùi thơm là có thể dùng được. Nướng xong, người Jrai lấy chày đập cho hơi dập làm mềm thịt rồi xé sợi để ăn.

Bề ngoài, miếng thịt có vẻ khô cứng rám mùi khói nhưng khi xé ra, bên trong thịt vẫn còn mềm. Món thịt khô chấm với muối tiêu rừng xay nhuyễn trộn với sả, ngò gai, ớt, muối hạt rất hấp dẫn.

Thịt lợn gác bếp còn được chấm với muối kiến vàng, cũng là đặc sản vùng đất Tây Nguyên. Kiến vàng sống trên một số loại cây rừng, được người dân bắt về đem rang lên, giã chung với muối, ớt, mỳ chính, sau đó hong trên bếp cho khô rồi ăn dần. Muối có vị chua của kiến, vị đậm của muối và cay của ớt, tạo nên hương vị rất riêng.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Gia đình tại Tây Nguyên quây quần bên nhau thưởng thức các món ăn truyền thống và uống rượu cần.

Còn tại Mường Khương (Lào Cai), từ đầu tháng 10 âm lịch, trên gác bếp của các hộ dân đã lủng lẳng những khúc lạp xưởng ngon lành thơm phức.

Ở Mường Khương, món lạp xưởng do người Nùng Dín làm ra có cách chế biến cầu kỳ và cách cất giữ bảo đảm. Đó là món ăn ngon đặc biệt vì được chế biến bằng thịt lợn Mường Khương nổi tiếng cả nước.

Để có lạp xưởng ngon, quan trọng nhất là chọn được thịt lợn đủ tiêu chuẩn và chỉ có lợn đen Mường Khương mới đáp ứng yêu cầu, thịt thơm và chắc nịch như khúc giò (chứ không phải giống lợn lai công nghiệp, nuôi cám công nghiệp thịt nhão, mỡ chảy).

Sau khi chọn được thịt lợn ngon, người dân chế biến lạp xưởng bằng cách đem lòng non lợn rửa sạch và lộn thành lòng vào trong, phơi khô rồi thổi hơi vào trở thành bong bóng làm vỏ bao bọc bên ngoài của lạp xưởng .

Để nhân lạp xưởng được ngon thì phải chọn loại thịt nửa nạc nửa mỡ. Thịt sẽ được lạng bỏ lớp bì, rồi thái miếng vừa phải, tất cả được băm nhỏ và tẩm ướp gia vị cùng hương liệu cay nóng là hạt giổi, thảo quả, mắc khén. Tất cả các nguyên liệu được tẩm rượu trộn đều và ướp ủ trong một thời gian nhất định. Khâu này đặc biệt quan trọng, bởi lạp xưởng ngon hay không quyết định ở tỷ lệ pha trộn và thời gian ướp ủ. Đó là bí quyết của từng nhà.

Công đoạn tiếp theo, nhân thịt tẩm ướp được nhồi vào bong bóng để trở thành lạp xưởng . Thường thì người ta hay dùng đũa và một cái phễu, cứ nhồi đầy khoảng một đoạn thì lại lấy dây buộc lại thành khúc cho dễ nhồi hơn, đôi khi, người ta còn phải lấy kim chọc cho khí thoát ra để lạp xưởng không bị nứt. Nhồi xong chỉ cần đem lạp xưởng đi phơi nắng vài ba ngày rồi đem treo lên gác bếp dùng dần.

Thành phẩm cuối cùng là những khúc lạp xưởng có màu đỏ hồng xen lẫn với màu trắng ngà của phần thịt mỡ. Món lạp xưởng này có thể bảo quản được nửa năm khi bếp than hồng luôn đỏ lửa nên đồng bào vùng núi Lào Cai luôn có lạp xưởng để ăn trong dịp lễ tết hay đãi khách phương xa.

Người dân Mường Khương thường dùng bã mía để hun lạp xưởng. Khói và hơi nóng của bếp lửa qua từng ngày làm cho lạp xưởng săn hơn, vỏ bên ngoài chuyển dần sang màu vàng óng và có thể để dành được rất lâu mà không sợ ôi thiu.

Với các công đoạn chế biến cầu kỳ, tỉ mỉ, món đặc sản lạp xưởng này cực thơm ngon, bùi béo, hấp dẫn thực khách bằng vị cay nồng và hương thơm đặc biệt của các gia vị núi rừng.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Tẩm ướp gia vị để làm món lạp xưởng.

Lạp xưởng treo gác bếp cho người thưởng thức thấy được nét tinh tế trong văn hóa ẩm thực của người vùng cao Lào Cai.

Tương tự lạp xưởng, thịt lợn sấy tại Mường Khương mang hương vị đặc trưng riêng có của núi rừng Tây Bắc bởi từ công thức gia vị, khâu tẩm ướp, chế xuất tạo ra thành phẩm đều được chuẩn bị rất cầu kì, tỉ mỉ bằng những hương liệu chỉ có thể tìm được tại xứ vùng cao này.

Không phải phần nào của con lợn cũng có thể mang hun khói mà chỉ có thể lấy một số phần như vai, mông, ba chỉ… trong đó phổ biến nhất là ba chỉ.

Thịt được cắt miếng dài, ướp với gia vị như ớt, gừng, sả, thảo quả và đương nhiên là không thể thiếu hạt mắc khén - “linh hồn của gia vị Tây Bắc.” Chính thứ gia vị bé xíu này lại làm nên hương vị đặc biệt không lẫn vào đâu được cho món ăn vùng cao.

Sau đó, thịt được xâu vào lạt treo trên giàn bếp, dùng sức nóng và khói bếp để sấy. Ngoài ra người ta còn có thể dùng bã mía hun khói để thịt thêm thơm. Qua mỗi ngày, hàng tuần, từng dải thịt lợn dần chín nhờ sức nóng của lửa và khói bếp.

Thành phẩm của món ăn này có màu nâu đen tự nhiên, trên bề mặt còn bám nguyên các loại gia vị, mùi thơm hấp dẫn, phần thịt nạc mềm, phần thịt mỡ không hề ngán, dù được chế biến thành các món ăn nào đi nữa.

Lạp xưởng, thịt lợn sấy là món ngon, dễ ăn, chế biến nhanh, có thể ăn với cơm hoặc chế biến xào nấu cùng một số loại rau địa phương như rau cải mèo, ngọn su su … Tùy theo cách chế biến của từng nơi mà người nấu ăn có thể biến tấu thêm để làm cho món ăn đặc sắc và ngon hơn nhưng vẫn giữ được hương vị đặc trưng vốn có từ thịt lợn sấy và lạp xưởng.

Khi thưởng thức món ngon này, chúng ta có thể sử dụng thêm gia vị chấm tương ớt cay và một chút rượu ngô Mường Khương để làm tăng thêm hương vị đậm đà mà chỉ có thể tìm thấy được ở huyện biên giới Mường Khương, tỉnh Lào Cai.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Sau khi được nhồi thịt, lạp xưởng được đem treo lên bếp.

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Những năm gần đây người tiêu dùng ngày càng biết đến món ăn này nhiều hơn, không chỉ là dùng trong những bữa tiệc tùng mà còn là một thức quà lạ.

Điểm thu hút thực khách khi dùng món này đó là thịt có vị ngọt dai, vừa thơm đặc trưng mùi khói, vừa có vị bùi của thịt được tẩm ướp các gia vị như mắc khén (hạt tiêu rừng của người dân tộc) gừng, tỏi…

Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Tại các cửa hàng, thịt gác bếp được chia bán thành những gói nhỏ từ 100g/gói, 300g/gói, 500g/gói và 1kg/gói để tiện cho người tiêu dùng lựa chọn về giá cả và cách bảo quản phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Thông thường, các loại thịt gác bếp khi ăn kèm cùng với các loại tương ớt hay mù tạt sẽ cảm nhận được vị ngon đặc biệt.

Món ngon nức tiếng gần xa, nhu cầu sử dụng sản phẩm của du khách ngày càng tăng cao khiến giờ đây thịt lợn sấy và lạp xưởng Mường Khương được làm quanh năm, bán buôn và bán lẻ.

 
Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp

Các công đoạn làm món thịt lợn gác bếp.

Mỗi năm, các hộ gia đình làm lạp xưởng thương phẩm tại Mường Khương bán ra từ 200-300kg, cá biệt những hộ đắt hàng đến 500kg/năm. Món lạp xưởng tuyệt ngon của vùng cao Lào Cai đã trở thành một món ẩm thực không thể thiếu của chuyến đi chu du miền Tây Bắc của nhiều du khách.

Với mức giá dao động từ 400.000-450.000 đồng/kg thành phẩm, đặc sản lạp xưởng góp phần mang lại thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Vietnam+
Ngọc Nhi
Thịt gác bếp, Đặc sản, khói bếp vùng cao, Cách thức bảo quản, nơi gác bếp
 
Bình luận mới vừa được thêm vào. Click để xem
Xếp theo:Mới nhấtHay nhất